Quy định pháp luật hiện hành của Brazil về quy trình đánh giá lợi ích công cộng trong các vụ việc điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp

1. Nội dung đánh giá lợi ích công cộng

Theo quy định của Tổ chức thương mại thế giới (WTO), điều kiện để áp dụng các biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp gồm có: (1) hành vi cạnh tranh thương mại quốc tế không lành mạnh (bán phá giá/Chính phủ trợ cấp); (2) thiệt hại đáng kể của ngành sản xuất trong nước; và (3) mối quan hệ nhân quả giữa hành vi cạnh tranh thương mại không lành mạnh và thiệt hại của ngành sản xuất trong nước. Khi xây dựng các quy định nội luật về PVTM, các quốc gia phải tuân thủ chặt chẽ việc xác định các điều kiện này. Ngoài ra, tùy thuộc theo quan điểm áp dụng biện pháp PVTM, một số quốc gia đưa thêm các điều kiện khác để đảm bảo việc áp dụng biện pháp PVTM ở mức độ cần thiết và phù hợp. Ví dụ như với trường hợp của Brazil, thành viên WTO này đã sớm đưa ra các quy định liên quan đến đánh giá lợi ích công cộng khi quyết định áp dụng các biện pháp PVTM, cụ thể là biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp. Kết luận của cơ quan điều tra về vấn đề lợi ích công cộng có thể dẫn đến việc duy trì hoặc chấm dứt các biện pháp PVTM. Cách thức xem xét về vấn đề lợi ích công cộng đã được nhiều lần sửa đổi bổ sung và văn bản mới nhất quy định về vấn đề này là Thông tư 282/2023 ngày 17 tháng 11 năm 2023 mà Brazil vừa thông báo tới các quốc gia thành viên WTO (sau đây gọi là Thông tư 282/2023).

Căn cứ Điều 3 Thông tư 282/2023, nội dung xem xét lợi ích công cộng có hai cách tiếp cận, đánh giá:

• Đánh giá về lợi ích kinh tế xã hội nhằm mục đích xem xét những tác động tích cực và tiêu cực của biện pháp chống bán phá giá hoặc chống trợ cấp đối với các tác nhân kinh tế thuộc chuỗi sản xuất, phân phối, bán hàng và tiêu dùng mà ngành công nghiệp trong nước đang tham gia, bao gồm cả các liên kết thượng nguồn và hạ nguồn của nó.
• Đánh giá về sự gián đoạn sản xuất của hàng hóa tương tự trong nước nhằm xem xét việc đình chỉ việc áp dụng biện pháp CBPG/CTC trong trường hợp toàn bộ (hoặc một phần) ngành sản xuất hàng hóa tương tự trong nước đang bị gián đoạn sản xuất. Việc áp dụng các biện pháp CBPG/CTC khi ngành sản xuất trong nước không có nguồn cung phù hợp sẽ dẫn đến sự đứt gãy trong sản xuất kinh doanh của các ngành khác.

So với quy định của văn bản trước Thông tư 282/2023 khi việc xem xét lợi ích công cộng không được cụ thể hóa mà phụ thuộc vào yêu cầu của các bên liên quan thì quy định mới đã định hướng cụ thể hơn, đảm bảo cho việc đánh giá của cơ quan điều tra thống nhất và hiệu quả.

2. Quy trình đánh giá lợi ích công cộng

2.1. Cơ quan có thẩm quyền

Cơ quan có trách nhiệm thực hiện cuộc điều tra đánh giá vấn đề lợi ích công cộng khi áp dụng các biện pháp CBPG/CTC là Cơ quan điều tra PVTM Brazil (Department of Commercial Defense – DECOM) nằm trong Cục Ngoại thương (SECEX) thuộc Bộ Phát triển, Công nghiệp và Ngoại Thương Brazil (MDIC).

Sau khi DECOM thực hiện cuộc điều tra theo thủ tục quy định tại Thông tư 282/2023, DECOM sẽ gửi báo cáo đánh giá về lợi ích công cộng để SECEX xem xét ban hành khuyến nghị gửi Phòng Ngoại Thương (CAMEX) ban hành các quyết định về việc đánh giá lợi ích công cộng có thể ảnh hưởng tới việc áp dụng các biện pháp CBPG/CTC đã được ban hành.

2.2. Bên yêu cầu đánh giá lợi ích công cộng

Việc xem xét lợi ích công cộng trong việc áp dụng pháp CBPG/CTC không phải một thủ tục bắt buộc mà dựa trên hồ sơ yêu cầu của các bên liên quan. Các chủ thể có thể nộp đơn yêu cầu DECOM đánh giá vấn đề lợi ích công cộng gồm có:

1. các bên trong nước đã tham gia vào cuộc điều tra phòng vệ thương mại gần đây nhất liên quan đến sản phẩm;
2. các công ty công nghiệp trong nước sản xuất sản phẩm hoặc các nhà cung cấp nguyên liệu thô bị ảnh hưởng và hiệp hội thương mại đại diện cho họ; và
3. người dùng sản phẩm trong nước bị ảnh hưởng bất lợi bởi biện pháp này.

Các bên liên quan nước ngoài sẽ không phải chủ thể được yêu cầu DECOM đánh giá về lợi ích công cộng. Quy định này thể hiện rõ bản chất của việc xem xét lợi ích công cộng hoàn toàn hướng tới các chủ thể trong nước, đảm bảo biện pháp được áp dụng không gây ảnh hưởng tiêu cực đáng kể tới các bên liên quan trong nước. Các chính sách thương mại cần cân bằng lợi ích của nhiều ngành kinh tế chứ không chỉ bảo vệ lợi ích của ngành sản xuất trong nước nộp đơn yêu cầu áp dụng biện pháp PVTM.

2.3. Nộp đơn yêu cầu khởi xướng cuộc điều tra đánh giá lợi ích công cộng

Theo thông tư cũ (thông tư ban hành năm 2020 và sửa đổi tháng 3 năm 2023), việc đánh giá lợi ích công cộng được thực hiện trong quá trình điều tra vụ việc CBPG, rà soát giữa kỳ và rà soát hoàng hôn. Theo Thông tư 282/2023 vừa có hiệu lực vào đầu năm 2024, thời điểm các bên liên quan được phép nộp đơn yêu cầu đánh giá lợi ích công cộng phụ thuộc vào loại hình đánh giá mà bên yêu cầu lựa chọn:

• Đối với yêu cầu đánh giá lợi ích công cộng xem xét lợi ích kinh tế xã hội, đơn yêu cầu phải được nộp trong vòng 45 ngày sau khi có kết luận áp dụng hoặc sửa đổi hoặc gia hạn biện pháp CBPG/CTC.[1]
• Đối với yêu cầu đánh giá lợi ích công cộng xem xét về sự gián đoạn sản xuất của hàng hóa tương tự trong nước, đơn yêu cầu có thể nộp bất cứ lúc nào, kể cả trong quá trình điều tra CBPG/CTC. Căn cứ để nộp đơn yêu cầu xem xét về sự gián đoạn sản xuất của hàng hóa tương tự trong nước có thể được nộp ngay cả khi chưa có sự gián đoạn này nếu có bằng chứng cho thấy khả năng sự gián đoạn này có thể xảy ra. [2]

Việc thay đổi quy định liên quan đến thời điểm nộp đơn yêu cầu đánh giá lợi ích công cộng là một sửa đổi quan trọng của Thông tư 282/2023 so với giai đoạn trước. Cơ quan điều tra sẽ không phải tiến hành song song hai cuộc điều tra về CBPG/CTC và lợi ích công cộng.

Cùng với quy định về thời điểm nộp đơn yêu cầu đánh giá lợi ích công cộng, Thông tư 282/2023 quy định chi tiết về thời gian thẩm định, bổ sung đơn yêu cầu theo từng loại yêu cầu. Các mốc thời gian có thể được gia hạn nếu có lý do phù hợp. Cụ thể như sau:

Loại đơn yêu cầu	Thời gian thẩm định[3]	Thời gian bổ sung hồ sơ	Thẩm định thông tin bổ sung	Khởi xướng đánh giá lợi ích công cộng
xem xét lợi ích kinh tế xã hội	55 ngày	5 ngày kể từ ngày thông báo	10 ngày	15 ngày kể từ ngày thông báo hồ sơ đầy đủ hợp lệ
xem xét về sự gián đoạn sản xuất của hàng hóa tương tự trong nước	5 ngày	5 ngày kể từ ngày thông báo	5 ngày	5 ngày kể từ ngày thông báo hồ sơ đầy đủ hợp lệ

Sau khi nhận được hồ sơ đầy đủ hợp lệ yêu cầu đánh giá lợi ích công cộng, Cục Ngoại thương Brazil (SECEX) – cơ quan chủ quản của DECOM ban hành Quyết định khởi xướng điều tra căn cứ trên báo cáo của DECOM. Trong một số trường hợp đặc biệt, SECEX có thể tự khởi xướng cuộc điều tra đánh giá lợi ích công cộng dựa trên báo cáo của DECOM mà không cần có đơn yêu cầu của các chủ thể liên quan. Việc khởi xướng điều tra phải dựa trên căn cứ cho thấy có dấu hiệu của (1) sự ảnh hưởng đến lợi ích kinh tế - xã hội hoặc (2) có sự gián đoạn về sản xuất của ngành sản xuất trong nước.[4] 

2.4. Cách thức thực hiện đánh giá lợi ích công cộng

Theo quy định của Thông tư năm 2019, việc điều tra về lợi ích công cộng được thực hiện qua bảng hỏi do DECOM ban hành để các bên liên quan có thể cung cấp thông tin. Với Thông tư 282/2023 có hiệu lực vào đầu năm 2024, bảng hỏi sẽ không được gửi tới các bên liên quan cụ thể mà được sửa đổi thành biểu mẫu cung cấp thông tin kèm theo Quyết định khởi xướng điều tra về lợi ích công cộng. DECOM sẽ thu thập thông tin thông qua biểu mẫu thông tin và cả các báo cáo đánh giá do nhiều cơ quan, đơn vị đã xây dựng. DECOM cũng sẽ sử dụng cả các số liệu, thông tin thu thập trong quá trình điều tra vụ việc PVTM để đánh giá về lợi ích công cộng.

Các bên liên quan cung cấp thông tin trong quá trình điều tra đánh giá về lợi ích công cộng được quy định tại Điều 17 của Thông tư 282/2023, gồm có:

• Các chủ thể được phép nộp đơn yêu cầu điều tra đánh giá lợi ích công cộng (đã nêu tại mục 2.2 của bài viết này)
• Các cơ quan nhà nước thuộc Ủy ban Quản lý Điều hành – GECEX, của Phòng Thương mại Đối ngoại – CAMEX; và
• Các cơ quan khác thuộc Ban Thực thi theo quyết định của DECOM

Các bên liên quan sẽ có từ 15 đến 30 ngày để gửi các ý kiến, thông tin và số liệu để DECOM tổng hợp, đánh giá lợi ích công cộng.[5] Sau thời gian này, các thông tin sẽ không được xem xét. Trong trường hợp cung cấp các thông tin cần bảo mật, bên liên quan cần chỉ rõ các thông tin này để được DECOM xử lý theo cách thức phù hợp.

Các tiêu chí đánh giá lợi ích công cộng mà DECOM sẽ xem xét có thể bao gồm nhiều tiêu chí, một số tiêu chí được đưa ra trong Thông tư 282/2023 như sau:[6]

Đặc điểm sản phẩm, chuỗi sản xuất và thị trường;

Rào cản thuế quan và phi thuế quan đối với sản phẩm bị áp dụng biện pháp;

Nguồn cung quốc gia của sản phẩm bị áp dụng biện pháp;

Tác động của Biện pháp PVTM đến biến động của thị trường quốc gia.

Tổng thời gian DECOM thực hiện đánh giá lợi ích công cộng kéo dài từ 55 – 140 ngày tùy thuộc vào loại hình đánh giá. Thời gian xem xét ra Quyết định của CAMEX chưa được tính vào khung thời gian này.

2.5. Kết quả của cuộc điều tra đánh giá lợi ích công cộng

Trong trường hợp báo cáo của DECOM cho thấy lợi ích công cộng bị ảnh hưởng đáng kể và cần điều chỉnh việc áp dụng biện pháp CBPG/CTC. Các Quyết định của CAMEX có thể thuộc một trong các trường hợp sau đây:

• Đình chỉ, trong thời hạn tối đa là một năm, có khả năng gia hạn trong cùng thời hạn đối với quyết định cuối cùng về thuế chống bán phá giá hoặc cam kết giá có hiệu lực theo quy định tại Điều 3, đoạn 1, của Nghị định số 8058, 2013;
• Không áp dụng thuế chống bán phá giá tạm thời theo quy định tại Điều 3, đoạn II của Nghị định số 8058, 2013;
• Thực hiện cam kết giá hoặc chấp thuận việc thực hiện thuế chống bán phá giá chính thức với số tiền khác với mức thuế đã được ban hành, theo quy định tại Điều 3, đoạn III của Nghị định số 8058, 2013;
• Đình chỉ việc áp dụng thuế chống trợ cấp tạm thời hoặc chính thức hoặc không chấp thuận các cam kết giá theo Điều 73, đoạn 3, của Nghị định số 1751, 1995;
• Áp dụng thuế chống bán phá giá tạm thời hoặc thuế chống trợ cấp chính thức ở mức khác so với mức được đã ban hành theo quyết định. (quy định tại Điều 73, Nghị định số 1751, 1995.)

3. Các quy định khác trong Thông tư 282/2023

Bên cạnh các quy định về thủ tục, quy trình đánh giá lợi ích công cộng, Thông tư 282 đưa ra các quy định liên quan khác như sau:

• Yêu cầu tái áp dụng biện pháp CBPG/CTC

Việc tái áp dụng biện pháp CBPG/CTC sau thời hạn đình chỉ theo quyết định liên quan đến đánh giá lợi ích công cộng không được thực hiện tự động. Nếu không có thủ tục yêu cầu tái áp dụng biện pháp CBPG/CTC thì việc đình chỉ sẽ tiếp tục được kéo dài. Thủ tục tái áp dụng biện pháp CBPG/CTC được thực hiện trước khi kết thúc thời hạn đình chỉ áp dụng biện pháp do quyết định liên quan đến đánh giá lợi ích công cộng[7]. Thời hạn nộp đơn yêu cầu tái áp dụng biện pháp CBPG/CTC đối với từng loại biên pháp và từng loại đánh giá lợi ích công cộng là khác nhau. Thời gian này là từ 2 đến 6 tháng trước khi hết hạn đình chỉ áp dụng biện pháp.

• Yêu cầu gia hạn thời gian đình chỉ biện pháp CBPG/CTC

Trong trường hợp có bên liên quan nộp đơn yêu cầu tái áp dụng biện pháp CBPG/CTC sau thời hạn đình chỉ biện pháp nhưng có bên liên quan khác nhận thấy cần tiếp tục đình chỉ biện pháp CBPG/CTC do các lý do liên quan đến lợi ích công cộng, bên liên quan này sẽ thực hiện thủ tục yêu cầu gia hạn thời gian đình chỉ biện pháp CBPG/CTC[8]. Đơn yêu cầu này phải được nộp trong vòng từ 2 đến 4 tháng trước khi kết thúc thời gian đình chỉ biện pháp CBPG/CTC.

Như vậy, trong giai đoạn trước khi kết thúc thời gian đình chỉ biện pháp CBPG/CTC, DECOM có thể xem xét về việc có tiếp tục gia hạn thời gian đình chỉ biện pháp CBPG/CTC hay không dựa trên cả yêu cầu tái áp dụng biện pháp CBPG/CTC và yêu cầu gia hạn.

• Yêu cầu đánh giá lại biện pháp CBPG/CTC

Trong trường hợp biện pháp CBPG/CTC được áp dụng với mức thuế/mức cam kết giá khác với kết luận của cơ quan điều tra (thường là mức thuế áp dụng thấp hơn kết luận) do tác động của quyết định về lợi ích công cộng, các bên liên quan có thể yêu cầu đánh giá điều chỉnh lại các biện pháp này. Các yêu cầu này cần nộp trước khi biện pháp chấm dứt ít nhất từ 04 đến 08 tháng[9] .

4. Đánh giá

Nội dung đánh giá về lợi ích công cộng trong các vụ việc điều tra CBPG/CTC không phải là một thực tiễn phổ biến trên thế giới. Tuy nhiên, việc đưa ra các quy định này cho thấy quan điểm thận trọng của Brazil trong việc áp dụng các biện pháp CBPG/CTC. Trong bối cảnh các quốc gia lựa chọn các biện pháp PVTM như công cụ bảo hộ ngành sản xuất trong nước, việc đánh giá các yếu tố về lợi ích công cộng như pháp luật Brazil sẽ đảm bảo việc áp dụng các biện pháp được cân nhắc tối đa.

Đối với Việt Nam, Luật Quản lý ngoại thương 2017 quy định rằng việc xem xét tác động của biện pháp CBPG/CTC đối với kinh tế xã hội là một nội dung điều tra các vụ việc CBPG/CTC[10]. Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam không đưa ra các quy định chi tiết về việc đánh giá lợi ích công cộng như Brazil. Để việc thực thi hiệu quả nội dung xem xét về tác động kinh tế xã hội, Việt Nam cần có các quy định cụ thể hơn, đảm bảo việc đánh giá của cơ quan điều tra khách quan, hiệu quả.