EAEU ban hành Báo cáo kết quả điều tra sơ bộ trong vụ việc điều tra tự vệ đối với tôn thiếc nhập khẩu

Ngày 31 tháng 8 năm 2026, Cục Bảo vệ thị trường nội địa thuộc Ủy ban Kinh tế Á - Âu (EEC) đã ban hành Thông báo số 2026/509/SG13 về việc công bố Báo cáo kết quả điều tra sơ bộ trong vụ việc điều tra tự vệ đối với tôn thiếc nhập khẩu vào lãnh thổ của Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU).

1. Thông tin chung về vụ việc

Hàng hóa bị điều tra là thép cán phẳng từ sắt hoặc thép không hợp kim, có chiều rộng từ 600 mm trở lên, độ dày dưới 0,5 mm, được mạ hoặc phủ bằng lớp kim loại có hàm lượng thiếc từ 97% trọng lượng trở lên. Trong Báo cáo, sản phẩm này được gọi là “tinplate”, “white tinplate” hoặc “white tin”, tức tôn thiếc hoặc thép cán phẳng mạ thiếc. Sản phẩm được phân loại theo mã HS EAEU 7210 12 200 0.

Cuộc điều tra được khởi xướng ngày 04 tháng 3 năm 2026 trên cơ sở đơn yêu cầu tiến hành điều tra tự vệ đặc biệt do Công ty TNHH Metaloprokatnaya Kompaniya nộp và được Công ty cổ phần Magnitogorsk Iron and Steel Works, tức MMK, ủng hộ. Sau khi tiếp nhận đơn, EEC đã thông báo cho các cơ quan có thẩm quyền của các quốc gia thành viên EAEU và các nước xuất khẩu liên quan. Bộ Công Thương Việt Nam cũng nằm trong danh sách cơ quan có thẩm quyền của nước xuất khẩu được EEC gửi thông báo khởi xướng.  

EEC xác định giai đoạn điều tra để xác định gia tăng nhập khẩu và thiệt hại nghiêm trọng là năm 2025, từ ngày 1/1/2025 đến ngày 31/12/2025. Tuy nhiên, để đánh giá xu hướng của ngành sản xuất và diễn biến thị trường, EEC sử dụng giai đoạn phân tích rộng hơn từ ngày 1/1/2023 đến ngày 31/12/2025. Đối với năm 2025, các chỉ tiêu quan trọng còn được phân tích theo từng quý, đặc biệt là quý III và quý IV, nhằm xác định mức độ gia tăng nhập khẩu và diễn biến thiệt hại gần thời điểm điều tra.  

Chính phủ của một số quốc gia đã lập luận không tồn tại quan hệ nhân quả giữa nhập khẩu từ các nước này với thiệt hại của ngành EAEU, đồng thời phản đối việc EEC xác định thiệt hại nghiêm trọng và yêu cầu đánh giá đầy đủ các yếu tố khác không liên quan đến nhập khẩu.

Trung Quốc là nguồn cung chủ yếu sản phẩm bị điều tra, chiếm khoảng 88 - 100% tổng nhập khẩu năm 2023, 92 - 100% năm 2024 và 93 - 100% năm 2025. Riêng quý IV năm 2025, tỷ trọng của Trung Quốc đạt 95 - 100%.

2. Nội dung chính của Báo cáo điều tra

Báo cáo cho rằng có sự gia tăng nhập khẩu tôn thiếc vào EAEU, các diễn biến không lường trước đã dẫn đến sự gia tăng nhập khẩu và ngành sản xuất của EAEU chịu thiệt hại nghiêm trọng do sự gia tăng nhập khẩu này.

Đối với diễn biến không lường trước được, EEC tập trung vào hai nhóm yếu tố chính là dư thừa công suất sản xuất thép trên toàn cầu và sự gia tăng các biện pháp hạn chế thương mại đối với thép và tôn thiếc tại các thị trường thứ ba. Theo EEC, các yếu tố này làm thay đổi dòng thương mại toàn cầu và tạo ra áp lực chuyển hướng nguồn cung sang thị trường EAEU.

EEC dẫn số liệu OECD cho rằng công suất dư thừa của ngành thép toàn cầu năm 2025 đạt khoảng 640,3 triệu tấn, tăng hơn 105 triệu tấn so với năm 2023, và dự kiến tiếp tục tăng lên khoảng 744,7 triệu tấn vào năm 2028. EEC cho rằng sự gia tăng đáng kể của công suất dư thừa so với thời điểm các nước EAEU đàm phán cam kết WTO là một hoàn cảnh không thể dự đoán hợp lý tại thời điểm cam kết thuế quan.

Bên cạnh dư thừa công suất, EEC phân tích hàng loạt biện pháp phòng vệ thương mại và rào cản thương mại được áp dụng tại các nước thứ ba. Đặc biệt, EEC xem xét các biện pháp của Hoa Kỳ đối với sản phẩm thép và các biện pháp của Liên minh châu Âu. EEC cho rằng việc gia tăng các biện pháp này góp phần làm thay đổi dòng thương mại toàn cầu của tôn thiếc.

Đối với thiệt hại của ngành sản xuất EAEU, EEC phân tích hàng loạt chỉ tiêu về sản xuất, doanh số, thị phần, tồn kho, công suất, mức sử dụng công suất, giá, giá thành, lợi nhuận, khả năng sinh lời, đầu tư, dòng tiền, lao động và năng suất. Nhìn tổng thể, EEC cho rằng các chỉ tiêu của ngành có xu hướng xấu đi rõ rệt trong năm 2025 và đặc biệt trong quý III và quý IV năm 2025. Theo lập luận của EEC, gia tăng nhập khẩu là một yếu tố có quan hệ nhân quả với sự suy giảm về sản lượng, doanh số, giá, lợi nhuận và khả năng sinh lời của ngành sản xuất EAEU.   

Theo đó, EEC đề xuất áp dụng biện pháp tự vệ đặc biệt dưới hình thức thuế tự vệ đặc biệt ở mức 25,2% trong thời hạn 03 năm và giảm dần 01 điểm phần trăm sau mỗi năm. Đây là mức thuế bổ sung đáng kể so với mức thuế nhập khẩu thông thường 5% đang áp dụng.

Đối với việc loại trừ khỏi biện pháp cho các nước đang phát triển và kém phát triển, EEC khẳng định cơ chế loại trừ chỉ áp dụng đối với các nước nằm trong danh sách sử dụng Hệ thống ưu đãi thuế quan thống nhất của EAEU và đáp ứng điều kiện thị phần nhập khẩu không lớn hơn 3% và tổng thị phần các nước này không lớn hơn 9% (theo Khoản 9, Nghị định thư về việc áp dụng các biện pháp tự vệ, chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với hàng hóa nhập khẩu từ các nước thứ ba của EAEU). Như vậy, quy định pháp luật của EAEU bổ sung tiêu chí về việc nước đang phát triển/kém phát triển đáp ứng điều kiện về thị phần nhập khẩu không đáng kể (3% và 9%) phải thuộc danh sách hưởng Hệ thống ưu đãi thuế quan EAEU. Theo cách xác định này, Việt Nam không được nằm trong danh sách được loại trừ, cùng với một số quốc gia khác như Ấn Độ, Malaysia, Mexico và Thổ Nhĩ Kỳ.

3. Thời hạn, cách thức và địa chỉ gửi ý kiến

Theo Thông báo số 2026/509/SG13, các bên tham gia điều tra có thể gửi ý kiến bình luận đối với Báo cáo chậm nhất ngày 14 tháng 9 năm 2026. Bản không mật của dự thảo báo cáo và thông tin vụ việc được công bố trên trang thông tin điện tử chính thức của EAEU.

Ý kiến và các thông tin liên quan phải được lập bằng văn bản, bằng tiếng Nga, kèm theo bản mật và công khai. Các bên liên quan cần ghi rõ số vụ việc SG-13 và tên hàng hóa tôn thiếc trên hồ sơ gửi EEC.

Địa chỉ gửi qua đường bưu chính: Cục Bảo vệ thị trường nội địa, Ủy ban Kinh tế Á - Âu, Đại lộ Smolensky, số 3/5, tòa nhà 1, Moscow, Liên bang Nga, 119121. Trường hợp nộp trực tiếp hoặc qua người chuyển phát, địa điểm tiếp nhận là: Liên bang Nga, Moscow, phố Letnikovskaya, số 2, Trung tâm thương mại Vivaldi Plaza, tòa D; điện thoại tiếp nhận: +7 (495) 669 24 00, máy lẻ 1272.

Thông báo khởi xướng không nêu thư điện tử là kênh nộp ý kiến. Doanh nghiệp có thể liên hệ tradedefence@eecommission.org để hỏi thủ tục hoặc xác nhận việc tiếp nhận hồ sơ; không nên chỉ gửi ý kiến qua thư điện tử. Các số điện thoại đầu mối khác của EEC: +7 (495) 669 24 00 (máy lẻ 4967, 3223, 3224, 3097, 4955 hoặc 1272).

4. Khuyến nghị đối với doanh nghiệp

Để kịp thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp Việt Nam, Cục PVTM khuyến nghị các doanh nghiệp có sản xuất, xuất khẩu tôn thiếc sang thị trường EAEU nghiên cứu Báo cáo và có bình luận kịp thời gửi EEC nếu cần thiết, theo dõi các diễn biến mới, đồng thời phối hợp với Cục PVTM trong quá trình xử lý vụ việc.

Tài liệu và thông tin chính thức: Thông báo công bố dự thảo | Dự thảo báo cáo không mật | Trang hồ sơ vụ việc SG-13

Thông tin chi tiết xin liên hệ: Phòng Xử lý phòng vệ thương mại nước ngoài, Cục PVTM, Bộ Công Thương, 54 Hai Bà Trưng, phường Cửa Nam, Hà Nội. Chuyên viên phụ trách: Bùi Anh Dũng. E-mail: dungban@moit.gov.vn, nganha@moit.gov.vn.

Tài liệu xem tại đây.